Pangantucan 5

Play by Gil Nambatac |

MGA KARAKTER

NONO : Trese (13) anyos; ang nag-inusarang nabuhi sa   pag-masaker sa  iyang pamilya.

LYDIA: Singkwenta (50) anyos; usa sa mga suod nga parente sa pamilya nilang Nono.

TON:  Kuwarentay (40) anyos; nangulo sa lokal nga Citizen Armed Forces Geographical Unit  CAFGU) sa ilang baryo. Adunay pamarog sama                              sa usa ka militar o pulis.

 

LUGAR

Sa kalasangan sa Pangantucan, Bukidnon

 

PANAHON

Gabii, Sa kasamtangan

Gabii. Sa kalasangan.

 

Kamulog dagan si NONO        palayo sa pag buto-buto sa mga pusil. Nag-siyagita. Naghilak.   Gapangayog tabang.    Hangtod sa iyang        masugatan si LYDIA.

Dali nga mihalog si NONO,    samot nga mingtiyabaw, naghilaka, gaapas sa    iyang gininhawaan.

 

NONO

Te… Te…

LYDIA

Oh! Nono! Asa ka gikan? Gabii na, o. Pauli na gani ko.

NONO

Silang Papa, silang Kuya! Te! Tabang!

LYDIA

Naunsa silang Papa ug mga Kuya nimo?

NONO

Patay na silang Papa, te!

LYDIA

Gipatay? Kinsay gapatay, No?

NONO

Mga sundalo, te! Mga sundalo ang gapatay.

LYDIA

Sundalo gyod, No? Giunsa nimo pagkahibalo?

NONO

O, te! Naka-combat sila, ilang suot parahe anang mga ga-checkpoint sa ubos… Ga-Tagalog. Mga sundalo gyod to sila te!

LYDIA

Tinuod ka, No? Diyos ko! Mao na ning giingon ni Papa nimo sa ako niaging semana.

NONO

Te, tabang.

 

Makita sa dagway ni LYDIA    ang kabalaka ug kahadlok

Te… Naa na sila. Tabangi ko. Wala ko kabalo kon asa ko moadto.

Maghunahuna si LYDIA    pero siyay    mahunahunaan.

 

LYDIA

Ah, sige. Ing-ani. Adto tas mga uyoan nimo diha sa unahan. Balikan nato silang Papa nimo.

 

Nagduhaduha si NONO nga mobalik sa ilaha.   Gapangurog. Nahadlok.

 

NONO

Te.

LYDIA

Adtuon nato si kuan nimo…

NONO

Te… Ayaw nalang.

LYDIA

…diha raman sila sa unahan.

NONO

Te, ayaw nalang gani.

LYDIA

Ha?

NONO

(maningkamot nga makumbinsi si LYDIA)

Kon mobalik pa ta, basig mapatay ka nilag apil. Dili na tawo ang tan-aw nila sa ato. Wala silay mga kaluoy, te.

 

Gadagan nga mosulod si TON sa     entablado, bitbit ang usa ka      walkie-talkie nga mora bag    bag-o lang nga naay gitawagan.   Mag-akto kini nga morag nakita     na niya ang iyang nakita pero     dili siya magpahalata.

Pugngan niya silang NONO ug   LYDIA nga makalakaw palayo.

 

TON

Hep, hep, hep.

Matinggala si LYDIA ug NONO   Molayo sila niini. Motago si NONO sa likod ni LYDIA.

(Makigstorya siya kay LYDIA.)

Oy! Lydia!

Modistansya sila kay  UNCLE. Motago sa likod ni   AUNTIE si NONO.

LYDIA

Ton?

TON

Asa man mo gikan? Gabii na oh.

NONO

(Nahadlok. Mohunghong.)

Te…

LYDIA

Ah, wala. Pauli nami ni Nono.

TON

Nono? Anak ni Herminio?

LYDIA

(Miinsistir)

Unsay Herminio? Datu Intabol, Ton!

TON

(Gisamokan)

Ahhh. Siya, siya! Si Datu Intabol ninyo.

Duolon ni TON si NONO nga  naa sa likod ni LYDIA. Gibutang ni TON ang iyang        kamot sa ulo ni NONO. Daling iwakli ni NONO ang kamot ni TON.

 

Dako-a na nimo, No oy. Sauna ing-ani paman ka kagamay.

 

Iyang isukod ang iyang  kamot sama sa pagsukod sa   katas-on sa usa ka grade one.

Moaksyog lakaw silang NONO ug LYDIA pero mabantayan kini ni TON. Magunitan ni TON ang braso ni LYDIA ug iya  kining ipabalik sa iyang gilakwan.

 

LYDIA

Agay, Ton! Piste!

TON

(Suko)

 

Nakigstorya ko ninyo! Asa mo ba?

 

Kahilom. Dili motingog  si LYDIA. Makita nga    gapugong lang sa                               kapungot si TON.

NONO

(Kay Lydia sa hinay nga tingog.)

Naa na sila. Naa na sila.

LYDIA

Kadali lang, No.

TON

Kinsang “sila”, No?

Kahilom.

No?

Sulayan nilang moatras pero ti-onan ni TON si  LYDIA sa pusil nga nasuksok sa iyang kilid.

NONO

(Mosiyagit. Napugos.)

Ang mga sundalo, kol! Gipatay nila si Papa…Si Kuya Boy…Si Kuya Ariel!

Malisyosong mongisi si TON. Gibawi niya ang pagti-on sa pusil.

LYDIA

No!

Mag-lingo-lingo si LYDIA kay NONO daw misenyas nga dili mostorya.

TON

Ay diay?

LYDIA

Unsa? Unsa?! Si Datu Intabol ang gipatay! Ngano man ka?

TON

Lydia! Maulaw ka sa bata, oh. Dili na ta magpabuta-buta.

LYDIA

Buang gyod ka, Ton!

TON

Kinahanglang mahibaw-an sa bata ang tinuod…

LYDIA

Unsay tinuod ang giyama-yama nimo diha?

TON

…nga NPA na si Datu Intabol ninyo maong gipatay sa mga sundalo!

NONO

Saba kol! Dili NPA si Papa!

LYDIA

Maluoy ka sa bata. Kabalo ta ug ang tibuok Pangantucan nga dili NPA si Datu! Nga dili NPA tang mga Manobo!

TON

Nganong gipatay man siya kon dili?

LYDIA

(Kakataw-onon)

Ton! Pila ba ang gibayad sa Sugar Mill Corporation para sa mga CAFGU nga sama nimo?

TON

(nahagit)

Unsa?

LYDIA

Tagpilahon nalang ka para mahimong para-militar anang kompanyaha?

TON

Lydia!

LYDIA

Ang kompanyang gapangawkaw sa yuta natong mga lumad diris Pangantucan ug sa tibuok Bukidnon para lang tamnag tubo o unsa pang matang sa tanom nga kita mismo dili makatilaw.

 

Natang-an si TON. Gasiging-siging na si NONO kay  LYDIA nga molakaw na.

NONO

Te, ayaw na. Sakto na na.

LYDIA

Nasayod ta sa rason nganong gipatay si Datu ug ang uban pang nanglabay nga mga Datu. Dili sila gusto nga ibaligya ang atong yuta sa Sugar Mill Corporation. Sa kompanyang ga-renta og mga CAFGU para himuog tuta nila!

TON

Husto na, Lydia! Lisod man dawaton pero NPA nang Datu Intabol ninyo!

Makahilak si NONO sa giingon ni   TON.

Tong gipasulod niya ang mga NPA sa atong baryo niading tuig, unsay nahitabo? Naggubot diba? May nalang nga naa ang militar andam motabang sa ato.

LYDIA

Dili na tinuod! Ang NPA pa gani ang mitabang sa ato gikan sa pagpangharrass sa mga militar sa atong mga katribo, human ta gi-check point-an ug halos wala nay pagkaon nga mosulod sa atong baryo.

TON

Sige gyod!

LYDIA

Gapataka lang silag labnot sa atong mga kauban ug gidala sa Cagayan de Oro para ipakita nga nakadakop silag NPA bahalag dili.

Ton, kanus-a man ka magpabuta-buta?

Kahilom. Makita nga naulit na si TON. Iyang hinay-hinay giandam ang pusil nga     nakasuksok sa iyang pantalon.

TON

Ikaw ba, mora kag si kinsa kon manurya. Pero sige. Ingon nato nga sakto ka. Oo, sakto ka. Unsa naman ron?

Kahilom. Gigawas na ni TON ang iyang pusil.

O, patay na si Datu Intabol. Kabalo ko. Ug wala nay makapugong sa pagsulod sa mga plantasyon diri sa atong baryo.

Moasenso na gyod ta. Dili ka ana? Naa nay kita nga kabusyhan sa atong mga katribo hilabi na kon mosunod na sad ang ubang plantasyon sa pinya, tubo, ug uban pa.

Ikaw Lydia! Unsay gibuhat nimo para sa atong baryo? Wala!

LYDIA

Unsa bay mga atraso sa atong katribo sa imo? Gadawat lang kag kuwarta sa gobyerno makalimtan na nimo ang imong pagka-Manobo. Kon buot hunahunaon, kinahanglan magtinabangay ug magkahiusa ang mga Manobo dili kay matunga-tunga ta tungod lang sa baliko nga ideya nimo sa pag-asenso.

TON

Saba!

Mag-warning shot.

NONO

Kol! Maluoy ka! Mopatay nasad ka?

TON

Dili, No! Kon mokuyog ka sa ako.

 

Tan-awon ni NONO si LYDIA. Moatubang kay TON pero maglingo-lingo kini. Bukbokon  ni TON si LYDIA sa iyang pusil. Madusmo si LYDIA sa yuta. Taod-taod pa maka-recover sa kasakit sa ulo.

LYDIA

No! Dagan, No!

Moaksyon nga modagan si NONO pero magunitan kini ni TON. Paningkamotan nga makawala si NONO sa hugot nga pagkagunit  ni TON. Guroyon ni TON si NONO pagawas sa entablado.

 

Radio static: “Ton, Ton? Nasa imo na ang bata? Over.”

 

LYDIA

“Tabang! Tabang!”

 

Hinay-hinay nga mawala ang    kahayag sa entabaldo.

 

 

Newsletter Subscription

I want to be updated with the latest news from Payag Habagatan.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *