Southern Authors No. 14 — Jessrel E Gilbuena sa Islahanong Katitikan ug Queer Ecopoetry

Featured Authors by Alton Melvar Dapanas |

Si Jessrel E Gilbuena kay kasamtangang nagtudlo og katitikan sa mga tinun-an sa hayskol. Nakatambong na siya sa pipila ka writer’s workshop sama sa Ateneo National Writers Workshop ug Iligan National Writers Workshop. Nahatagan usab og mga pasidungog ang iyang mga balak. Ang iyang unang librobalak, Lugas sa Balas, gilusad niadtong tuig 2017. Usa siya ka panelista sa tinuig nga Cebu Young Writers’ Studio ug magtatampo sa unang bolyum sa Libulan Binisayang Antolohiya sa Katitikang Queer. Iyang balak nga ‘Tutok’ nga gihimog short film nakasakmit sa ikaduhang ganti sa NCCA’s Bayani/han Short Film Contest.

Alton Melvar Dapanas: “Imong mga balak sa bag-ohay lang nimong librobalak nga Lugas sa Balas (2016) adunay karakter nga ginatawag og bodymind ni Petra Kuppers—kini unsa ka kapupud-anong eksplorasyon sa embodied composition kon diin ang lawas usa ka eco-erotic materiality nga gihut-ong sa mga tingog ug sa alimpatakan nga gihubit sa dili normatibong kasuod (intimacy) ug kining duha milambigit sa tawo ug dili tawo sa landscape ug seascape. Ang katahom niining imong mga balak makit-an pag-ayo kon gamitan sa lente sa teoryang queer ug kritisismong ekolohikal. Alang nimo, nga usa ka awtor, mikonsiderar ba ka nga kini imong librobalak usa ka queer ecopoetry?”

Jessrel E Gilbuena: “Ang proseso sa pagsuwat sa mga balak kay usa ka ambisyon nga madokumento ang mga kasagarang panghitabo ug kasinatian sa akong isla (Bantayan) gikan sa akong kaugalingong mata ug pagsabot. Ug kay tungod ini, di nako mapugngan nga mahatag nako ang akong kaugalingon sa mga mugna.

Sa tinud-anay, wala nako gihunahuna ang queerness o ang ekolohikal nga mga aspeto sa mga balak. Seguro, nilutaw lang gyod kining mga obserbasyon human nahugpong ang mga sinuwat tungod sa proseso nga ilang giagian. Pirming unod sa akong hunahuna ang hagit sa pagsuwat og balak ni James Tate: to find the ultimate in every ordinary horseshit. Niini, sagad nakong gusto tan-awon ang mga butang sa lahi nga paagi, o di ba kaha mangitag paagi nga makita sila sa lahi nga perspektibo pinaagi usahay sa pagsinati nila sa bag-ong hunahuna. Ug kon ang queerness kay ang pagpakita ug pagbuhat sa dili naandan, o di ba kaha ang pagpangita og bangag aron malutsan ang naandan ug mga butang di sagad masudlan, unya mao ni ang maigong label  sa mga balak sa akong koleksiyon, seguro ako kining dawaton.”

 

Dapanas: “Ang eco-geologies of queer desire ni Elizabeth Bishop mihatag og pagkatuman sa queer body ug mi-redefine sa enmeshment sa kalikopan. Gikuwestiyon sa imong mga balak ang anthropocentric ug heteronormative nga konstrak sa kagana (desire). Nasayod ug tinuyo ba sa imong sinuwat nga mga balak nga trajectory points o contact zones sa usa ka queer nga persona o usa ka ekolohikanhong queer?”

Gilbuena: “Kon hisgotan ang koleksiyon (Lugas sa Balas), makaingon ko nga tinuyo ang queer persona sa daghan sa mga balak. Ubay-ubay didto ang personal kaayo hilabi na ang duha ka parte niini: Balay ug Kang. Busa ang usa ka bahin (Ubos sa Adlaw) naghisgot sa sagol nga mga kasinatian, panghitabo, ug akong mga hunahuna sa mga butang butang sa isla.

Kon maghisgot og ecopoetry, akong himoong reference ang giingon ni Ursula Heise: related to the broader genre of nature poetry but can be distinguished from its portrayal of nature as threatened by human activities. Niini, medyo dili ko segurado kon maigo niining lente ang uban sa mga balak. Pananglitan, ang usa sa mga balak sa koleksiyon nga “Mirai” naghisgot sa unsay posibleng dangatan ug sa ugma sa atong kalibotan: naa sa dulom ug biyaan, unya malimtan. Kini mamahimong isipon nga hulga sa atong kalibotan tungod sa atong mga pag-abuso sa kalikopan busa wala kaayo gihisgotan kining mga hulga ug kalihokan sa mga tawo sa balak. Imbes, para nako, yano kining nagpadayag sa natural nga padulngan sa tanan, ang kalimot o oblivion gipaagi sa imahe sa usa ka kumon ug sagad di tagdon nga panghitabo.”

 

Dapanas:  “Atong hisgotan imong balak nga Point X, nga akong personal nga paborito sa imong koleksiyon nga naapil sad sa Libulan: Binisayang Antolohiya sa Katitikang Queer (Cratos, 2018). Kining balak misakay sa pagkatranspormar sa gahom sa eco-erotic samtang misukol ug/o mibalda sa gendered/sexed nga paghubit sa kinaiyahan. (Suginli mi sa imong writing process sa Point X, ang poetic persona niini, ug ang balak mismo.)”

Gilbuena: “Una, personal ang balak. Pasabot, namugna kini gikan sa tinood nga panghitabo. Mao nang kon mabantayan, adunay dedikasyon ang sinuwat. Busa kon hisgotan ang persona sa balak, usa siya sa gustong mokuwestyon sa kon unsa ang kasamtangang pagsabot nato sa mga butang sa palibot. Sa balak, ‘distansiya’ ang pinakabutang nga gustong hisgotan sa persona. Buot ipadayag sa persona, gikan sa iyang pagsabot tungod sa iyang kasinatian, nga bakak ug dili mao ang pagsabot sa kadaghanan nato sa mga butang. O, di ba kaha lahi na sad ni nga pagtan-aw sa usa ka butang human sa usa ka panghitabo.

Kon hisgotan usab nato ang pagsuway og balda sa balak sa gendered/sexed nga paghubit sa kinaiyahan, seguro dili kini lahi para sa kadaghanan sa mga gay ug queer writers. Natural kini nga proseso para sa akoa. Nagsuwat tag mga balak ug sugilanon mahitungod sa mga simple ug ordinaryong butang ug panghitabo bisan pa og sila walay klarong kalabotan sa pagka-queer o gayness. Busa lahi sila, sa paagi gihapon nga masabtan ug makuptan sa tanan. Kay kon hunahunaon, atong gitan-aw ang mga butang sa dili man gyod lahi nga paagi, kon dili sa mata lang gyod sa usa ka binuhat o tawo.”

 

Dapanas:  “Ubang ecopoets mingsubskriber sa hydropoetics— usa ka interogasyon sa papel sa malalangong pagsulat ug artistikong paghanas sa pag-usab sa mga pamaagi kon giunsa paglambigit sa tawo ang ekolohiya gamit ang tubig. Sayri mi mahitungod sa imong pagpili sa imahe— ang seascape, ang oceanic, ang maritime—ug kon asa man ka gibutang ani (nga usa ka magbabalak) nga gikan sa kapupud-an sa Kabisay-an?”

Gilbuena: “Seguro, dili malikayan ang paggamit sa imahe sa dagat ug katubigan sa akong mga balak. Una, tungod kini sa unsay gusto nakong buhaton sa koleksiyon—ang pagsuwat mahitungod sa isla kon diin ang dagat o tubig apil sa kinatibuk-ang presensya niini. Ikaduha, balay sa liboang pagbati ug handurawan ang dagat. Para nako nga taga isla, ang dagat usa ka pisikal nga babag sa akong pagsuway og biya, pagsuway og panaw, ug sa ubang higayon, pagsuway og balik. Busa, ang dagat usab sa kanunay magpadumdom nako nga ang tanan puydeng maabtan, puydeng adtoon.

Kon atong hunahunaon og maayo, walay lugar nga halayo o di puydeng adtoon tungod ang tanan nahimotang sa usa ka tubig. Pasabot, daghan ang kumon natong mga tawo asa man tang yuta nagtunob o isla naggikan. Bisan pa sa dakong taob sa atong mga kalahian, mas halapad ang atong mga pagsabot sa usag-usa tungod kay konektado ta sa dagat. Ug tingali mao ni ang gusto ipadayag sa mga tawong nagsulong sa hydropoetics.

Isip usa ka magbabalak nga gikan sa usa ka gamayng luna sa liboan ka isla sa atong nasod, wala ko magduhaduha og suwat sa kon unsay espisipiko ug unique sa akong gigikanan tungod kay sayod ko nga mamahimo nila (mga balak) ang paglayag-panaw padulong sa lain pang isla. Sa ilang kalahian sila mas masabtan.”

 

Dapanas:  “Ang tradisyon sa Romantikankong liriko sa Kasadpang katitikanhon canon ug bisan sa Pilihinhong katitikan sa Ingles nakagama og lalaking mga magbabalak nga moangkon og transcendental, unibersal nga balaknong tingog alang sa kinaiyahan. Alang nako usa kini ka hulma sa solipsistic violence nga gipabaya ang laing tingog ug midungag sa pagsentro sa kasinatian sa lalaki nga unibersal. Ikaw nga usa ka magbabalak, nga ang subject-positioning nag-apil sa pagsuwat og Binisaya (us aka nondominant nga pinulongan) ug usa ka queer, giunsa nimo pag-defamiliarize ug re-introduce sa kinaiyahan nga wala mi-presume nga imong kasinatian kay unibersal?”

Gilbuena: “Normal man seguro ang pagbasa sa mga nag-una ug ang pagsundog sa ilang mga estilo hilabi na sa mga nagsugod pa sa pagsuwat. Gani, mahimong mas molapad ang kapunawnawan sa atong pagsabot mahitungod sa literatura kon mobasa ta.

Seguro, sayon ra ni. Naabot na seguro ko sa punto nga kinahanglan na nako nga ipadungong ang kaugalingong tingog. Dili nako makalimtan ang giingon sa usa sa akong mga impluwensiya sa pagsuwat, matod pa niya, we need to hear other voices to find our own.

Gusto na ko magpalahi. Magpalahi sa paagi nga mapakita gihapon ang kon unsay akong nahibaw-an mahitungod sa arte sa pamalak (nga gituohang unibersal) apan makapadayag ang gusto nakong isulti gamit ang akong kaugalingong tingog. Labaw pa niini, usa ko ka queer ug Bisaya nga nagsuwat gamit ang Cebuano. Mas nidali ang pagpangita.”

***

Sa interesado nga mopalit sa iyang librobalak, i-kontak ang iyang e-mail: jessrelgilbuena@gmail.com

 

Newsletter Subscription

I want to be updated with the latest news from Payag Habagatan.

Topics: Contemporary Writers from Visayas, Island Literatures in the Philippines, Queer Ecopoetry in the Philippines

Published by

Alton Melvar Dapanas

Alton Melvar Dapanas is the associate editor of Mindanao Odysseys: A Collection of Travel Essays, general editor of Bukambibig, a multilingual journal of spoken word and performance poetry, co-editor of Libulan: Binisaya Anthology of Queer Literature, and editor for essay & nonfiction of Bulawan Literary Journal of Northern Mindanao. He is the author of two forthcoming books—The Cartographies of Our Skin: Lyric Essays (2018) and An Archipelago of Napes and Other Prose Poems (2019). Writing, translating, and editing in Binisaya and in English, his poems, nonfiction memoirs, travel writings, and lyric essays have been published in online and print magazines, journals, and anthologies in 7 countries on 3 continents. He is affiliated with the Asia Pacific Writers and Translators, and spearheads writers collective Nagkahiusang Magsusulat sa Cagayan de Oro. Currently, he is writing for the European Union’s Mindanao Interfaith Institute on Lumad Studies and has weekly segment at the Mindanao Gold Star Daily, and is working on a fiction and nonfiction anthology about conflict/postconflict Lumad and Moro areas in Mindanao and his third book, a micro-essay collection, to be titled The Rain Displaces The River.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *