Southern Authors No. 15 — Ton Daposala sa Erotikong Pamalak

Featured Authors by Alton Melvar Dapanas |

Si Ton Daposala bag-ohay lang nadawat nga fellow for poetry sa 57th UP National Writers’ Workshop (UP Likhaan Institute of Creative Writing). Usa sab siya ka writing fellow sa balak sa 27th Cornelio Faigao Annual Writers Workshop (University of San Carlos-Cebuano Studies Center) ug sa 18th Iligan National Writers Workshop. Anaa siya sa antolohiya sa Brown Child: The Best Faigao Fiction and Poetry, Sakayang Papel: Anthology of Bisaya Poetry, The Best of Dagmay, ug The Nomads Quarterly. Sa tuig 2013, na-shortlisted siya sa Labing Masaarong Bag-ong Magsusulat sa Bisaya. Sa tuig 2016, nahimo siyang resource person sa Taboan Writers Festival sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA). Ang iyang mga obra mabasa sa Bisaya Magasin sa Manila Bulletin, ug Kabisdak Cebuano Literary Lighthouse. Nagtudlo siyag katitikan ug malalangong panulat sa Capitol University. Miyembro sa Nagkahiusang Magsusulat sa Cagayan de Oro (NAGMAC) ug editor sa balak sa Bulawan Literary Journal of Northern Mindanao. Iyang koleksiyon sa Binisayang balak nga giulohag Basa-basâ gipatik sa Xavier University Press karong tuiga.

 

Alton Melvar Dapanas: Kasagaran sa mga balak sa imong unang librobalak nga Basâ basa (Xavier University Press, 2018) kay mahimo nga ibotang sa erotika nga pamalak. Apan, ang tipikal nga pamalak sa erotika—ug bisan ang erotic romance novel ug erotic nonfiction memoir—kay nailhan nga mas gipalabi ang lawasnong kalipay kaysa emosyonal nga puhunan. Ang imong mga balak nga erotika kay kasagaran kanunay nga nanginahanglan og emosyonal nga kasuod sa persona. Sa imong awtoryal nga interogasyon, makahimo ba kana sa Basâ basa lahi sa ubang mga sinulat sa pamalak nga erotika?

Ton Daposala: Kon sa koleksiyon mismo, dili ko makasulti kon nalahi ba gyod ang Basâ basa  sa ubang pamalak nga erotika. Puyde pod malalisan nga lahing genre o tradisyon ang gisubay niini. Apan kon sa akong “awtoryal nga interogasyon,” ambivalent akong posisyon kay wala gyod nako tuyoa nga makasubay og established concept of erotica. Anaa tingali sa mga pinili nga balak sa koleksiyon apan dili tanan gahisgot lamang sa “lawasnong kalipay.”

Basâ basa (Xavier University Press, 2018)

Usahay pod ang pagbasa sa erotika mahalap pod kay masagol kini sa pornograpiya. Hinuon dunay mga diskorso nga molalis nga ang pornograpiya usa pod ka matang sa pag-obra, apan gusto nako ihisgot kining butanga kay usa ni sa akong mga pamalandong kada makasuwat ko og biga-biga nga balak. Matod pa sa usa ka artikulo “What Distinguishes Erotica from Pornography?”:

The eroticist seeks to portray a vision of both human pulchritude and the potential ecstasy that humans–through sexually joining–can share. One that won’t grow old, or become stale over time (as pornographic images generally do). Also, with pornography, it’s basically “sex for sale.” Artists pursue eroticism, I think, as they pursue beauty. (Seltzer)  

Busa usa sa mga paningkamot sa mga tigmugna kay i-seguro nga dili ra taman sa lagay ang ilang gipangmugna. Dunay tumong o insight makuha sa maong mugna adisir mahimong obra. Ug usa kini sa akong gipaningkamotan isip usa ka estudyante sa pamalak.

Unya bahin sa “emosyonal nga kasuod sa persona,” usa kini sa pamaagi nga madugangan og dimension ang biga-biga nga balak kay, para nako, bisag unsaon pag-categorize nga adunay kalainan ang physical ug emotional koneksyon, ang former usa sa mga klaro nga timailhan o expression sa latter.

 

Dapanas: Isip usa ka magbabalak sa erotika, nga nakapatik sa Bisaya Magazine sa Manila Bulletin ug sa Kabisdak Cebuano Literary Lighthouse, mipadayag kag pribadong mga kasinatian—pulos nasinati ug gihanduraw—isip publikong mga naratibo ug pasundayag. Apan dili sama sa uban pang klase sa panulat, ang erotika nga pamalak kay moambit sa mga tigbasa og pribado ug seksuwal nga espasyo. Apan sa Basâ basa, adunay affective nga elemento—ang persona kay mipadayag sa iyang seksuwal nga kagana ug sa iyang sikolohikal nga puhonan sa iyang gihinundom ug gihanduraw nga seksuwal nga mga paghimamat. Kini ba ang proyekto sa imong librobalak?

Daposala: Kon sa linguistic nga perspektibo, usa tingali sa rason nga na-ing ana ang epekto kay ang pag-gamit sa punto de bista. Sagad sa mga balak sa koleksiyon kay nag-gamit og “ako” ug “ikaw” nga pulingan (pronoun) ug tungod niini aduna siyay tono nga gakompisal. Ganahan pod ko sa pagduwa sa first ug second person nga point of view kay maka-connect diritso sa magbabasa labi na nga sensuwal kaayo ang pinulongan.

Nasamin pod ni sa akong pagbasa mga balak nilang Pablo Neruda (Viente Poemas ug Ciento Soneto de Amor), Carl Philips (Quiver of Arrows), ug uban pang balak nga mao-mao o susama og agi. Kasagaran sa ilang balak gamugna og duha ka matang sa ilusiyon daw makasil-ip ang magbabasa sa kasinatian sa persona o malakip og participate ang magbabasa tungod sa “ikaw” nga pulingan. Nga bisag sa pipila ka pulong, maila na sa magbabasa kon unsa ug kinsa ning tawhana sa pamalak. Mao ang usa sa masinati sa magbabasa inig basa nila sa koleksiyon.

Usa sa mga gipamalandongan samtang giipon nako ang mga balak para sa koleksiyon kay dili lang ang sagad nga bugal-bugal ug “macho” ang persona niini. Dili gyod malikay nga inig abot sa erotica ug uban pang possibleng ngalan sa katitikan sa intimate connection sa speaker ug addressee, mopatigbabaw gyod ang luhin (gender) niini. Sagad sa mga tingog nga anaa sa mga balak gikan sa straight cisgender kay segurado ang iyang posisyon isip lalaki—which in most cases to a fault.

Gusto nako dulaan kining konsepto sa “lalaki” diin ang tinuod nga lalaki kuno kay hitsuraon, kusgan, isog o kompyansa sa kaugalingon, ug ang iyang paglupig sa babayi ug uban pang lalaki. Hinuon ulahi ra ko nakabasa sa libro ni RW Connell nga giulohan og Masculinities, giigo gyod sa maong libro nga kadaghanan sa mga lalaki o complicit masculinity gasubay sa hegemonic pattern aron makadawat sa benepisyo sa idealized nga lalaki o hegemonic masculinity (Connell 67-80). Kining maong pagtuman sa pattern ang akong gustong dulaan. Unya gipaningkamotan nako nga mahulog ang mga persona nga naay pagka-bugnawg simod, emosyonal, masimang sa iyang pagkompyansa sa kaugalingon, ug intawon sad dili Cassanova apan dili pod santo. Unya maklaro ang iyang vulnerability bisag unsaon niya pagtago niini. Ambot kon nakalusot kini. Anaa ras magbabasa ang makatasal niini.

 

Dapanas: Sagad sa pamalak sa Pilipinas nga gisuwat sa mga straight cisgender nga mga lalaki nga adunay straight cisgender nga persona kay ang fetishizing sa mga malupigon nga kabutang sa ilang gitinguha nga straight cisgender nga mga babaye. Ikaw, unsaon nimo, isip usa ka magbabalak ug usa ka tawo nga abli sa pagkondena sa misogyny ug heteropatriarchy, paghilabot niini nga walay objectification?

Daposala: Moangkon ko nga dili sayon ang paghilabot nianang butanga labi nang lapad na ang pagsusi sa kahulogan sa objectification. Samot na kon ilakip sa istorya ang paggama sa obra sa erotika kay ang pag-render sa source ngadto sa subject sa sinuwat nahinanglan og partikular nga gaze. Mao sad ang nakapadugang og komplikado sa erotika labina kon ang panan-aw ug tinguha gikan sa straight cisgender nga lalaki ngadto sa babaye. Ug wala may sayop sa pagtinguha, apan ang problema sa kaibog kon ang drive niini kay moresulta sa pagdaugdaog. Imbes ipahayag ang kalidad sa pagkatawo sa subject gipaubos na nuon busa gitawag kini objectifying—gihimo og object.

Apan dili pod ko uyon sa mga extreme nga panupak diin papason ang desire sa mga obra kay ang obra usa ka expression nga innate sa tawo. Ang problema tingali kay kuwang ang pagpamalandong sa pag-overlap sa kaibog ug paglupig. Para nako, ug isumpay ra nako ang akong gitubag sa unang pangutana, ang artist sa erotika kay dili magpalit-ag sa iyang naandan nga konsepto sa pagbiga-biga. Dapat inig human sa pipila ka draft, pangutan-an niya iyang kaugalingon kon gihatagan ba og emphasis ug bili ang koneksiyon sa duha ka tawo samtang eksplikar ang paghilawas? Giwagtang ba ang pagkatawo sa iyang subject? Unsa man ang position sa speaker samtang nagpaniid sa usa ka bahin sa lawas sa subject? Nagpahayag ba og pagdayeg o gipaubos niya? Kon ang tumong kay ipakita nga dili masaligan o simang ang iyang speaker, klaro ba ang insight niini? Asa man ang tinuod nga hulagway ang giobserbahan sa speaker o ang speaker mismo? Ug kada tubag niini dapat matubag pod kon ngano kini iyang gipili nga resulta. Mao pod ang mga gibalikbalik nakong pangutana sa kaugalingon.

 

Dapanas: Usa ka sa mahimong issue editor sa Payag Habagatan – Special Issue on Contemporary Philippine Poetry in Binisaya kuyog ni Cindy Velasquez. Nangita kag mga balak nga “new, emergent, disruptive, and unapologetically experimental.” Sulti-i kami mahitungod niining umaabot nga proyekto. Unsa ang motibasyon luyo niini? Nganong kinahanglan man ang pagkolekta, pagkura, ug pagtasal sa mga bag-ong sinuwat niini nga genre?

Daposala: Panahon na nga makaipon na pod og Contemporary Philippine Poetry sa Binisaya labi na nga anaa na ta sa punto sa digital age diin kusog ang social media. Nag-anam pod kadaghan ang mga balak gikan sa mga batan-ong magsusulat pati pod ug nagkalapad ang coverage kay dili lang sa Cebu pati pod sa Misamis Oriental, Davao, ug mga partikular nga siyudad sa Caraga.

Apan sa karon base lang kini sa obserbasyon sa mga napatik sa printed ug online sources, mga aktibidad sa ubang local literary groups. Mahimuot ko nga makatrabaho kuyog sa mga editors labi na ang ilang mabangka sa umaabot nga diskusiyon sa pag-andam sa Special Issue. Sa mga bag-ong balak nga napatik sa miaging walo ka tuig, daghan na og temperament nga gahisgot sa kontemporaryong konteks sama sa environment, gender, national ug local issues, ug culture.

Sa pipila ka rason nga akong gihisgot, usa gyod sa kindak-ang motibasyon kay ang pagsumpay sa kaniadto ug karon. Ug sa daghang kabag-ohan nahitabo sa edukasyon tungod sa K to 12, all the more reason nga mahatagan na og tagad ang mga nahitabo sa Katitikang Binisaya para mabasahan ug makat-onan sa bag-ong henerasyon.

 

Dapanas: Nagpuyo ka sa Cebu sa mga pipila ka mga tuig ug karon nahibalik na ka sa Cagayan de Oro niadto pang 2013. Interesado ko sa imong pag-theorize ug pagsukit-sukit sa imong kaugalingon nga linguistic variances sa imong hugpong sa mga sinuwat kaatbang ang heyo-politikal nga mga espasyo nga kas-a nimo gipuy-an (Cebu) ug karon nga imong gipuy-an (Cagayan de Oro).

Daposala: Kon natawo ug nagdako ka sa Cagayan de Oro, dili pa tingali matagad ang kalainan kay mao may naandan pero kon taga-CDO ka ug nakahigayon ka og puyo sa Cebu, ayha pa mabantayan ang kalainan. Busa nahimuot ko nga napatik ang excerpt sa dissertation ni Dr Ferdinand T Cantular sa Xavier University-Ateneo de Cagayan sa ika-38 nga volume sa Kinaadman Journal of the Southern Philippines kay gahisgot kini bahin sa Morphological Borrowing sa Kagay-anon Sebuano. Gibase niya ang iyang study sa Verb Affix Adaptation Theory ug Linguist Adaptation Theory.

Asa man ka makadungog og “Nagluksoha mi human sa final exam gahapon” o “Nagdulaay ra sa Internet Café si EJ.” Kon taga Bogo ka nga nagduaw sa imong mga ig-agaw nga taga Bugo, CDO, unsa kahay reaksyon nimo kon makadungog kas imong uncle “naghulata mi ganiha nimo sa Pier”? Hala, dili kaha mainat imong dunggan?

Apan matod pa sa interbyu ni Dr Cantular ngadto sa anthropologist nga si Dr Erlinda Burton, direktor sa XU Museo de Oro, niingon si Dr Burton nga “such a phenomenon can be expected to happen since CDO was originally occupied by the indigenous people (Manobo-Higaonon) and had become one of the places of migration by the Sebuano-speaking Visayans. The language contact brought about by the encounter of these cultures could result in a language change” (Kinaadman 33-34).

Mahinumdom nako ang unang engkwentro ining kalainan sa Binisaya, dihang nakurat ang usas mga panelista sa pinulongan sa akong gipasa sa 18th Iligan National Writers Workshop. Moangkon ko nga nausab gyod ang akong tingog sa pagsuwat kay bisag tuod nga mahulog kini sa Binisaya, wala gihapon gikonsiderar isip Binisayang Sugboanon ang akong sinuwat ug pipila ka tuig pa nilabay, ayha pa napatik  ang usas akong mga balak sa Bisaya Magasin hangtod nagsunodsunod ang akong pagpatik.

Ambot kon matawgan ba kini og maayo o daotan, apan kon ang hugyaw sa mga rehiyonal nga pinulongan ngadto sa nasod kay mao ang multilingualism, unta pod matagad pod kining nuances sa pinulongan aron dili masaag ang estudyante. Kay kon dili kini tagdan, wala ra silay kalainan sa sistema nga ilang gireklamohan.

 

Works Cited

Connell, Rae. Masculinities. 2nd Edition. Berkley: University of California Press, 2005. Print

Ferdinand, Cantular. “Morphological Borrowing: A Linguistic Ethnographic Study of Cagay-anon Sebuano Verb Affix Adaptation.” Kinaadman. Ed. Bernadette Tismo. Vol. XXXVIII. Cagayan de Oro: XU Press, 2018. Print

Seltzer, Leon. Psychology Today. 6 April 2011. 1 June 2018. Web

 

Newsletter Subscription

I want to be updated with the latest news from Payag Habagatan.

Topics: Contemporary Writers from Mindanao, Literatures from Mindanao, Poetry from Cagayan de Oro, Ton Daposala

Published by

Alton Melvar Dapanas

Alton Melvar Dapanas is the associate editor of Mindanao Odysseys: A Collection of Travel Essays, general editor of Bukambibig, a multilingual journal of spoken word and performance poetry, co-editor of Libulan: Binisaya Anthology of Queer Literature, and editor for essay & nonfiction of Bulawan Literary Journal of Northern Mindanao. He is the author of two forthcoming books—The Cartographies of Our Skin: Lyric Essays (2018) and An Archipelago of Napes and Other Prose Poems (2019). Writing, translating, and editing in Binisaya and in English, his poems, nonfiction memoirs, travel writings, and lyric essays have been published in online and print magazines, journals, and anthologies in 7 countries on 3 continents. He is affiliated with the Asia Pacific Writers and Translators, and spearheads writers collective Nagkahiusang Magsusulat sa Cagayan de Oro. Currently, he is writing for the European Union’s Mindanao Interfaith Institute on Lumad Studies and has weekly segment at the Mindanao Gold Star Daily, and is working on a fiction and nonfiction anthology about conflict/postconflict Lumad and Moro areas in Mindanao and his third book, a micro-essay collection, to be titled The Rain Displaces The River.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *