Wish Sa Balloon

Fiction by Richellet Chan |

PAGKALAGOM ba anang bataa, Mads, uy! Mora man nag dili nimo anak.”

Mao kini ang panghimantay sa silingan namong sigag mata, mentras nakigtabi sa akong mama sa sala. Naa ming Lola sa kuwarto ug ako nag-apong kaniya samtang namilo sa mga hinayhay. Miduko ko ug giisa ang akong duha ka bukton ug hilom nga nakaingon sa kaugalingon nga tinuod puwerte gyod nakong lagoma. Ingon si Lola, gipangala man god daw kos binuwad nga bakang gikasahos. Puno pa ni Lola, dili pamation kini si Nang Paulita kay ang iyang estorya puros na lang panghimantay ug panghinaway. Misiga na lang iyang mga mata kay tanang silingan hasta bisita pangitaan mag tatsa. Hasta iyang baba dili mahutdan ug ugahip kay ingon pa ni Lola resulta kunos pagka tsismosa.

Bisan pas pahimangno ni Lola bahin aning among silingan, dili gihapon nako malikayan nga maguol. Si Mama man god puti, tul-id og buhok unya sexy pa gyod. Ako kay itom, kulot og buhok ug namuruko pa gyod sa katambok. Ang akong gu’t-gu’t sa bukton daw kolor sa uling. Kadto ganing nangaligo mi sa Mactan, naay usa ka babayeng tambok pero mestisahon ang nakalitan pagkakita nako. Puwerte man god nakong buwara sa init sa udtong tutok mao tong misamot kog kaitom. Panagsa ra baya ko kaligo og dagat mao nang ako na lang gipahimuslan ang higayon. Ingon pas babaye: “Hala! Kuyawa diays resulta aning sige lang tag ka-expose sa init ug dagat, uy.” Ug misabat pod ang iyang ikauban nga morag lipak sa kawayan: “Basta mga taga isla ingon ana gyod na, sige ra man god na silag sawom sa dagat.” Sa akong hunahuna, miingon ko nila: “Dili baya ko taga isla! Nangaligo ra mi diri ug taga siyudad baya kos Sugbo ug layo ra kaayo sa dagat.” Pero wala na lang to nako ipagawas pinaagi sa pagsabat kay kahibalo ko nga dili lang gihapon ko tuohan ug maalaan pa hinuon kong mangingilad. Hinuon, ila man kong gitagaan ug singko para ipalit og icedrop.

Damgo nako nga moputi. Inigkadako nako ug naa na koy trabaho mopalit gyod ko og gluta. Kon dili ko moputi sa gluta, moadto ko ni Belo parehas sa mga dancer ni Willie sa “Will Time Big Time” labaw na kadtong gitawag niyag Macopa. Awa lang, moguwapa ra ko inigkaputi nako. Mangangha ra mong tanan. Ingon ani pirme ang akong linya mentras mag-atubang sa gamay namong samin sa kuwarto. Pirme nakong gi-imagine ang akong hitsura inigkaputi nako. Paminaw ko, layo ra kaayo na silang Anne Curtis o Marian Rivera.

Sa tanto nakong tutok sa samin, diha koy nadunggan nga mga tingog. “Matinuod na gyod na imong mga damgo. Kuyog nako, magkita ta unya.” Nakalitan ko sa nabati, nag-hallucinate lang ba ko o naa bay dili ingon nato ang samin? Dihang nahuwasan ko sa akong kakulba namatikdan ko nga sila ra man diay to si Mama ug Nang Paulita ang nag-estorya na pod sa sala. Gipahiran nako ang bugnawng sa agtang tungod sa kakulba ug naminaw pag-ayo kanila. Ako dayong gipiyong akong mata para dili kini mosiga parehas kang Nang Paulita kay naminaw baya kos estoryas uban. Okey ra man tingali nga mosiga ang dunggan.

Nang Paulita: “Isulat lagi imong wish sa gamayng papel. Ato kining ihigot sa pisi sa balloon. Inigkorus sa kanta nga “Batobalani sa Gugma”, ato dayong buhian ug ipalupad sa mga panganod.”

Gibuka nako ang akong mata ug si Mama walay pamilok nga naminaw sa tanang instructions sa amiga. Si Nang Paulita pod morag maestra nga suheto kaayo sa iyang gipanabi. Naa pay pasenyas-senyas sa kamot nga mora bag kadtong promo girl sa grocery store nga namaligyag baso nga dili kuno mabuak. Padayon pa ni Nang Paulita: “Mao kini ang naandan sa kinaunhang misa sa kadlawon usa ang kasaulogan sa pista sa Batang Hesus. Tungod kay bata lagi, malingaw gyod kini siyag tan-aw sa nagkalainlaing kolor sa balloon sa langit. Mas mauna niyag basa ang atong wish o pangayo kay madala man kinis balloon nga iyang kab-oton gikan sa mga panganod. Bisan sa iyang pagka ginoo, si Sto. Niño usa gihapon ka bata ug gustog mga butang nga malipayon sama sa balloon.

Mama: (nagtando-tando) “Sakto ka, Mads. Nganong karon ra man pod ko nakadungog nianang maong naandan? Hala, sige, magkuyog tag adto.Unsa man tang orasa magkita unya?”

Nang Paulita: “Alas dos lang sa kadlawon kay alas kuwatro man ang misa. Daghan na kaayog tawo kon madugay-dugay pa ta, lisod na. Naa man ganiy mangatulog na lang sa Basilica.”

Mama: Sige, walay problema.

Nahimo nang morag dyulin kadak-on ang akong mga mata. Wala gyod nako mapugngi tungod sa nadunggan. Ang pulong mga wish mao may mipatik sa akong hunahuna. Kon matinuod ang akong damgo nga moputi pinaagi sa pag-wish sa balloon, dili na nako kinahanglanong paaboton pang modako ug madato.

Sa walay daghang paghiko-hiko gisultihan dayon nako si Mama nga gusto kaayo ko nga mokuyog nila sa pagsimba. Dili unta ko niya tugtan tungod kay baga kuno ang katawhan pero namugos man ko ug miingon: “Ah, kamo ra diay puydeng mag-ampo?” Nabantayan nako nga wala katingog si Mama. Nakahunahuna seguro ug pagkataudtaod iya na lang kong gitawag ug giingnan nga matulog ug sayo kay mosimba pa mi inigkakadlawon. Yes! Walay kabutangan ang akong kalipay tungod kay duol na lang kaayo ko sa pagkab-ot sa akong damgo.

Wala koy lain nga nakit-an kondi ang papel de hapon nga gigamit pa ni Kuya sa paghimo og tabanog. Ako kining gigisian og gamay. Hunahuna nako, dili ra tingali ni mailhan kay gamay ra man. Excited ug malipayon kaayo nakong gisulat ang akong wish. Usa ra gyod ug may lain pa ba?

Sayo kaayo kong gipukaw ni Mama. Ala una pas kadlawon, nagtikaw-tikaw na mis kosina. Nangaon sa mi, namainit ug pan nga gipalit pa niadtong gabii ug gituslo sa init nga kape. Ingon ani gyod ang among painit kada buntag pero mas sayo lang ning painita. Wala na lang mi mangaligo ni Mama kay puwerte man gyong tugnawa sa tubig. Nanghimasa na lang mi ug nag-ilis. Ganahan pa unta ko nga mobalik sa banig. Lamia tan-awon sa unlan ug habol, uy. Tugnaw, lami kaayong bukotan ang tibuok nakong lawas sa habol ug tanday sa unlan. Pero sa pagkakita nako sa papel de hapon nga akong gisuwatan sa akong wish, giyarok dayon nako ang usa ka basong kape nga gitusloan sa pan. Nagbalik-balik sa akong hunahuna: “Ang akong wish. Ang akong wish.”

Dili kasulod ang mga sakyanan sa main gate sa Basilica maong sa atbang na lang mi sa Metropolitan Cathedral nanganaog sa jeep. Bugnaw gihapon kaayo ang panahon. Morag kauwanon ug hangin-hangin. Alas tres pas kadlawon ug nahinumdoman gihapon nako ang ulan ug habol pero naglabaw gyod sa akong hunahuna ang wish— ang akong wish. Kay namalit man silang Mama og balloon, nagpapalit pod ko og akoa. Ingon pa nako nila: “Ako bayay bata, ako gyod dapat ang naay balloon.” Ilang gihigot ang ilang mga papel nga naay wish ug magpapilde ba ko nila? Naniga ilang mga mata dihang ako nang gipagwas ang papel de hapon sulod sa akong bolsa ug gihigot kini sa pisi sa balloon. Wala na lang ko sukmati ni Mama apan nakabantay ko nga nagpasiplatay silang duha ni Nang Paulita.

Wala pa gani mi makasulod sa gate sa Basilica, puwerte nang piota. Ang mga tawo baga na man kaayo ug dili na kailag entrance o exit, mao nang daw baha ug balod pa gyod ang agianan. Ang katugnaw napapas, gipulihan kinis kainit. Ang kahumok sa unlan ug habol nga pirme nakong gihandom napulihan man og kagahi sa sikos mga tawo. Ang kainit sa kape nga among giinom ni Mama ganina daw mikatag ug nahimong udto ang sayos kabuntagon. Hugot ang akong pagkupot sa sayal ni Mama. Si Nang Paulita nagsige nag yawyaw. Pipila na pod ang iyang kalalis nga mga tawong kusog manuot. Nagkalainlain pod ang mga baho. Naay mga daga nga nagpahumot og Victoria’s Secret ug ang uban Jovan. Mao kadtong mga humota ang akong nailhan kay pirme man mi padad-an sa amiga ni Mama og mga pahumot kada Pasko gikan pas laing nasod. Nagtuo kong sosyal ning mga bayhana. Naa pod si Ate nga cologne ra nga local brand ang na-afford pero naa poy uban nga bahoa gyong anghit.

Bisan pas kalisod sa among naagian, wala gyod gihapon mahunong ang akong gusto nga makasulod sa Basilica ug mokantag “Batobalani sa Gugma.” Na-imagine dayon nako ang kaugalingon nga mipalupad sa balloon ngadtos mga panganod. Sa tantong pagdinuotay dihay babaye nga kalit lang nga misiyagit: “Tabang!” Ang bakol diay kadto nga na-trap sa agianan kay dili na kaagi ang iyang wheelchair ug, tungod sa kahuot ug nagkalainlaing baho, naglisod na kinig ginhawa. Ang mga tawo igo rang nanan-aw ug gilabyan ra siya. Tanan busy sa pagdinuotay. Gusto nako siyang kab-oton ug birahon gikan sa nahimutangan pero nahadlok ko nga maputol ang akong bukton. Gamay ra kaayo ang akong bukton kontra sa dagkog mga lawas nga mangagi lang og kalit sa tunga-tunga sa linya. Tinuod naa miy gisunod nga linya pero wala na mi kahibalo asa paingon. Kon kahibalo pa lang ko nga ingon ani, ako na untang gibutang sa akong wish nga mayta wala nay bakol nga ma-trap sa Basilica ug maglisod og ginhawa. Unta makagawas na siya adtong lugara. Naluoy ko niya apan bisan ako nagsalig ra man sa pagkupot sa sayal ni Mama aron dili mabanlas sa baha sa katawhan.

Sa kadugayan, nakapuwesto ra gihapon mi sa atubangan. Grabe man god ang fighting spirit nilang Mama ug Nang Paulita. Gipaninguha gyod ni Mama nga magpatungod sa aisle aron makakita mis mga pasundayag usa magsugod ang misa. Naay bata nga manayaway nga gibistehan og Sto.Niño. Sa tan-aw ko, singko o sayis anyos pa kadtong gamaya. “Pagka maayong mokiay ug two steps forward and one step backward,” dayeg pa ni Nang Paulita. Naa pay mga ritwal ug ingon ni Mama re-enactment daw tos pag-abot sa mga Kastila diri ug paghatag sa imahen ni Sto.Niño sa mga lumad nga Sugboanon. Gipahinumdoman ko ni Mama sa among history lesson bahin ni Magellan ug Lapulapu. Puwerte nakong paminaw ni Mama kay na-connect man nako ang tanang nakat-onan sa eskuylahan ug nalipay ko nga ako pa gyod kining nasaksihan pinaagi sa mga presentasyon. Morag tanan nakong nabasa nga mga karakter sa libro nabuhi man pinaagi nila.

“Pit Senyor!” siyagit sa tanan. Sa kakusog sa bunal sa mga drums hasta among dughan nagkuba-kuba na. Among mga tiil kay mingsunod na pod ug two steps forward ug one step backward parehas sa mga nanayaw. Usa pod sa nakadala sa kasadya mao ang mga banderitas inighangad nimo. Lainlain ang mga kolor niini ug kiat kaayong gisayaw-sayaw sa hangin. Dasig kaayo ang palibot ug ang tanan nagsigeg siyagit ug “Viva, Pit Senyor. Viva! Viva!”

Ug unya, dihay na lay misiyagit og “Uwanga sila!”

Nanglingi mi, dali rang nahanaw ang katawhan ug duha na lang ka tawo ang nagpabilin atubangan sa usa ka dako nga banner nga nag-ingon: “Unity of all Christians is Prayer. – Pope John Paul II” Ang usa nalukapa ug nagbarag-barag na ug ang usa gusto pa nga mangulata.

Ingon pas kiyawkiyaw sa palibot, ang kana kunong langyaw mikalit lang og panumbag sa tawong giingon niyang mangunguot. Manguot unta kuno sa iyang bolsa diin sulod ang pitaka. Nahunong ang palibot, mora bag ang pasundayag nabalhin kanila. Ang tanang mata diha sa tawong nalupaka ug nagkadugo.

“Dili man ko mangunguot, nasabdan ra man na nako ang imong likod, Sir.”

Apan wala gihapon mohunong ang langyaw ug sa tan-aw nako bisan ug nakasabot pa siyag estoryang Binisaya dili gihapon kini hunongan ang gidudahang kawatan tungod sa iyang kasuko.

“Caramba!” Ug mipadayon sa pag-estoryag Kinatsila nga dili na masabtan. Sa tan-aw nako, miingon na to siya og “Letseng yawa, kawatan ka!”

Ug unya wala na magpatara ang iyang gikulata. Misumbag na kini sa langyaw tungod sa kalagot ug kaulaw. Ug hingpit naangkon sa duha ang entablado. Abi gyod nakog ang paghatag lang sa imahen ni Sto. Niño sa mga Sugboanon ang akong masaksihan pinaagi sa mga halad nga pasundayag; wala ko magdahom nga hasta gera sa Mactan man pod diay. Nakita nako sa duhang nagsumbagay sila Lapulapu ug Magellan.

Siren sa nagkalainlaing direksiyon ang nadunggan namo. Mga medics sa nakalainlaing institusyon ang mingtapok. Ang SWAT maoy nakauwang sa duha. Tungod sa nangabot, mikalma ang langyaw nga nagsunggo ang ilong ug wala na mosumbag pa ang naalaang kawatan.

Nahilom ang palibot sa makadiyot ug dali ra pong mingbalik ang mga kisaw. Lainlaing yawyaw ang akong nadunggan gikan sa manimbahay. Ang usa miingon: “Da! Mirisi adtong kawatana. Angay lang nga patagmon. Nasabdan kuno ang likod sa langyaw, atik ra to, uy. Nangita ra gyod to siyag lusot kay nasakpan man.”

Diha poy midapig sa tawong gipasanginlan. “Kaluoy pod adtong tawhana. Kon ako pa adto, ako na tong gibirahan og una. Hambogero gyod ning mga putia mora bayag naa sa ilang teritoryo.”

Ang mga tiguwang pod miingon: “Wala man pod kabadlong ang asawa adtong langyawa. Arte ra ba kaayo nga pislat man untag ilong. Puwerte gyod tawong Bisayaa og nawong.”

Wala ko katingog. Naglibog ko kon asa modapig. Sa langyaw ba nga buotan gihapon og nawong kay puti man lagi o sa tawo nga parehas nako kaitom. Tan-aw ko, kadaghan bas problema aning misaha ug pun-an pa nga nahinumdoman pa gyod nako ang bakol ganina. Nakagawas na ba kaha to siya? Nahibalo pa lang unta ko, wala na lang unta nako ipadayon tong akong wish nga moputi. Naa pa diay mas angay nga i-wish. Gusto nakong bag-ohon ang akong wish sa papel de hapon. Ang akong wish nga unta wala nay kagubot. Mas nindot man isimba nga hapsay ug nagkahiusa ang tanan. Ako untang badbaron gikan sa pisi sa balloon ang papel de hapon para ilisan og wish apan gilabni kini sa mihuros nga hangin. Miagi kini sa banner diin nagpatungod kadtong nagsinumbagay, daw giwara-wara pa gyod sa hangin nga mora kog gisungog. Sa dihang ako na untang kab-oton, mas misaka kini ug misaka pa gyod, nagsayaw-sayaw kauban sa mga banderitas. Nasangit sa higot sa mga banderitas pero milusot ra gihapon laray sa mga balloon nga gibuhian sa mga manimbahay pagkorus na sa “Batobalani sa Gugma.” Mipaduol kini sa poste ug, tungod kay basa-basa man ang wire mibuto kini dungan sa bombilya niini. Ang buto mora man hinuon og miduyog sa choir ug kantas katawhan. Mingitngit ang palibot pero padayon gihapon ang misa ug kanta. Sa tunga sa Basilica diha koy nakit-ang nagsiga. Ako kining gihangad ug ang imahen ni Sto. Niño daw bituon sa langit. Puwerteng nindota sa iyang pahiyom. Bawog kaayog pilok nga mipanindot pag- ayo sa iyang mga mata. Ang iyang tambok nga aping mas mipanindot sa tibuok niyang dagway.

Sa pagsud-ong ko kaniya, nawala ang tanang kahuot sa akong dughan tungod sa mga panghitabo. Daw iyang gihaplasan ug Vicks Vapor Rub sama sa buhaton pirme ni Lola inig-atake na sa akong hubak. Ug karon pa nako mamatikdi, itom man pod diay siya.

 

(Unang napatik sa Bisaya Magasin niadtong Agosto 2015.)

Newsletter Subscription

I want to be updated with the latest news from Payag Habagatan.

Published by

Richellet Chan

Si Richellet P. Chan kay usa ka lumad Mandauehanon. Gradwado sa kurso nga Bachelor of Arts in English ug karon nagsuwat na og thesis alang sa iyang master’s degree sa Cebu Normal University. Nabitik siya sa kaanyag sa pagdakop-dakop og metapora hangtod nga mikatag ang iyang mga nakaplagan nga balak, sugilanon ug gumalaysay sa Bisaya Magasin diin siya mapasalamaton nga nabansay isip usa sa mga youngblood writers sa giya ni Omar Khalid. Karon, siya aktibo nga membro sa WILA (Women in Literary Arts) ug sa Bathalad-Sugbo diin mas gipalupad pa niya ang iyang arte.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *